काठमाडौं : कक्षा १२ को नेपाली विषयको पाठ्यक्रममा समावेश हृदयचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लिखित चर्चित सामाजिक उपन्यास ‘एक चिहान’ अहिले नाटकका रूपमा विभिन्न कलेज तथा शैक्षिक संस्थाका विद्यार्थीमाझ प्रस्तुत भइरहेको छ। एच.पी. मगरको नाट्य रूपान्तरण, कल्पना थापाको निर्माण तथा सागर कार्कीको निर्देशनमा मञ्चन भइरहेको यस नाटकमा गोदत्तप्रसादको चरित्रले पनि दर्शकको ध्यान तानिरहेको छ।

गोदत्तप्रसाद (बिकास जोशी)को भूमिका निर्वाह गरिरहेका कलाकारको रङ्गमञ्च यात्रा भने ‘एक चिहान’भन्दा निकै लामो छ। सन् २००९ देखि रङ्गमञ्चमा सक्रिय उनको यात्रा सुरुवाती चरणमा सहज भने थिएन। विद्यालय जीवनमा उनले कहिल्यै नाटक गरेका थिएनन्। रङ्गमञ्चमा प्रवेश गर्नुअघि उनी विद्यार्थी थिए र काठमाडौंमा आफ्नै स्वतन्त्र उडान भर्ने सपना बोकेर आएका थिए।

काठमाडौं आएपछि उनी थिएटरको खोजीमा भौँतारिए। त्यही क्रममा मल्टिमिडिया विषय अध्ययन गरे। करिब दुई–तीन वर्ष मल्टिमिडिया पढ्दै त्यसै क्षेत्रमा कामसमेत गरे। काममा रमाइलो पनि भइरहेको थियो। तर मन भने विस्तारै रङ्गमञ्चतिर तानिँदै गयो।

नाचघर पुगेपछि उनको रङ्गमञ्चसँगको सम्बन्ध अझ नजिकियो। जिज्ञासाकै कारण उनले त्यहाँ अडिसन दिए। अभिनयमा अट्न नसकेपछि उनी निराश भएर फर्किएनन्; बरु नृत्यतर्फ जोडिए। त्यसको अर्को वर्ष ड्रमातर्फ प्रवेश गरे। बीचमा लामो समयको ग्याप पनि आयो। तर रङ्गमञ्चप्रतिको आकर्षण भने हराएन।

त्यही समय उनी गुरुकुलका नाटकहरू हेर्न जान थाले। पटक–पटक गुरुकुल पुग्ने क्रममा उनले धेरै कलाकारसँग भेट्ने र सिक्ने अवसर पाए। भारतको नेसनल स्कुल अफ ड्रामा (NSD) का शिक्षक तथा चर्चित रङ्गकर्मी एम.के. रैनासमेत नेपाल आएको समयले उनको रङ्गमञ्च यात्रामा थप प्रभाव पार्‍यो।

नाचघरमा उनले पहिलोपटक ‘घोराही शून्य किलोमिटर’ नाटकमा काम गरे। त्यसपछि ‘अन्धो युग’मा अभिनय गर्ने अवसर पाए। अभिनयसँगै उनले रङ्गमञ्चका विभिन्न विधा र पक्ष बुझ्ने मौका पाए। करिब १०–१२ जना विभिन्न विधाका शिक्षक तथा मण्डलाका अग्रज रङ्गकर्मीहरूसँगको संगतले उनको कलायात्रालाई थप परिपक्व बनायो।

२०१०/११ तिरबाट मण्डलासँग उनको सम्बन्ध अझ बलियो हुँदै गयो। अहिले उनी मण्डलाको कोर टिममै रहेर काम गरिरहेका छन्। झन्डै १७ वर्षको रङ्गमञ्च यात्रामा उनले दर्जनौँ नाटकमा अभिनय गरेका छन्। अभिनयसँगै निर्देशनमा पनि सक्रिय उनी आफ्नो पहिलो निर्देशकीय नाटक ‘आरोप’ सम्झन्छन्। त्यसपछि पनि उनले धेरै नाटक निर्देशन गरेका छन् भने आफूले निर्माण तथा सिर्जना गरेका नाटकको संख्या पनि लगभग दर्जनौँ पुगिसकेको छ।

रङ्गमञ्चमै लामो समय बिताएका उनका धेरै समकालीन साथीहरूले अहिले आफ्नै थिएटरसमेत सञ्चालन गरिरहेका छन्। उनी भने अभिनय, निर्देशन र प्रशिक्षणलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। विभिन्न ठाउँमा रङ्गमञ्चसम्बन्धी प्रशिक्षणसमेत दिँदै आएका उनी आफूलाई अझै सिकिरहने यात्रामै रहेको बताउँछन्।

पाठ्यपुस्तकको पात्रलाई मञ्चमा जिउँदो बनाउँदा
‘एक चिहान’ उनका लागि अरू नाटकभन्दा केही फरक छ। कारण, यो कथा उनले पहिले नै पढेका थिए। अहिले त्यही पाठ्यपुस्तकमा पढेको कथालाई मञ्चमा आफैँले अभिनय गरेर प्रस्तुत गर्ने अवसर पाउँदा उनलाई समयको परिवर्तनलाई नजिकबाट महसुस गर्न पाएको जस्तो लाग्छ।

नाटकका निर्देशक सागर कार्की उनका नवौँ ब्याचका विद्यार्थी हुन्। आफूले प्रशिक्षण दिएको विद्यार्थीले निर्देशन गरेको नाटकमा आफैँ कलाकारका रूपमा सहभागी हुन पाउनु उनका लागि अर्को रोचक संयोग हो।

गोदत्तप्रसादको चरित्र निर्वाह गर्दा अर्को चुनौती पनि छ—चरित्रको उमेर र उनको वास्तविक उमेरबीच करिब ३० वर्षको अन्तर छ। फरक उमेरको पात्रलाई आफ्नै शरीर, आवाज र अभिनयमार्फत विश्वसनीय बनाउनु उनका लागि चुनौतीसँगै रोमाञ्चक अनुभव पनि बनेको छ।

उनी भन्छन्, पात्र, समय र आफ्नो जीवनको समयलाई एकै ठाउँमा राखेर हेर्न पाउनु आफैँमा रोचक अनुभव हो। विभिन्न समयमा बाँचेका पात्रलाई आजको मञ्चमा पुनर्जीवित गर्दा रङ्गमञ्चले समयलाई कसरी जोड्दोरहेछ भन्ने अनुभव गर्न पाएका छन्।

कल्पना थापाको अवसर
‘एक चिहान’मा काम गर्ने अवसर पाउनुमा निर्माता कल्पना थापाको विशेष भूमिका रहेको उनी बताउँछन्। थापाले ‘काम गरौँ’ भनेर प्रस्ताव गर्दा आफू निकै खुसी भएको उनको भनाइ छ।

विशेषगरी गृहस्थ जीवन सम्हाल्दै पनि रङ्गमञ्चमा निरन्तर सक्रिय रहेर नयाँ काम र नयाँ आयाम खोजिरहेकी कल्पना थापाप्रति उनी प्रभावित छन्। उनको विचारमा, निर्माता केवल लगानी गर्ने व्यक्ति नभई नयाँ सम्भावना खोज्ने र कलाकारलाई नयाँ भूमिका तथा अवसर दिने व्यक्ति पनि हुन्।

गोदत्तप्रसादजस्तो चरित्र आफूलाई दिनु र नयाँ आयाममा काम गर्ने अवसर प्रदान गर्नु निर्माता कल्पना थापाको सराहनीय कदम भएको उनी मान्छन्।

घरघरमा फैलिँदै रङ्गमञ्च
उनको लामो रङ्गमञ्च यात्रालाई फर्केर हेर्दा नेपाली थिएटरको विकास पनि सँगसँगै देखिन्छ। उनी रङ्गमञ्चमा प्रवेश गर्दाको समय र अहिलेको अवस्थाबीच ठूलो परिवर्तन आएको बताउँछन्।

अहिले काठमाडौं मात्र होइन, विभिन्न ठाउँमा थिएटरहरू खुलिरहेका छन्। नयाँ पुस्ता रङ्गमञ्चमा आइरहेको छ। थिएटरसम्बन्धी प्रशिक्षण र प्रस्तुति बढिरहेका छन्। उनको अनुभवमा अहिले रङ्गमञ्च घरघरमा पुग्ने र चलायमान हुने वातावरण बनेको छ।

झन्डै १७ वर्षको यात्रापछि पनि अभिनय र रङ्गमञ्चप्रतिको उनको उत्साह घटेको छैन। बरु नयाँ पुस्तासँग काम गर्ने, प्रशिक्षण दिने, निर्देशन गर्ने र आफूले सिकेको कुरा बाँड्ने क्रम निरन्तर छ।

‘एक चिहान’मा गोदत्तप्रसादको भूमिका उनका लागि एउटा अर्को पात्र मात्र होइन, आफूले विगतमा पढेको कथा, आफ्नै विद्यार्थीले निर्देशन गरेको नाटक र १७ वर्षे रङ्गमञ्च यात्रालाई एउटै मञ्चमा जोड्ने विशेष अवसर बनेको छ।

यस अवसरका लागि उनी निर्माता कल्पना थापालाई विशेष धन्यवाद दिन्छन्—नयाँ आयाम खोज्दै आफूलाई फरक चरित्रमा प्रस्तुत हुने अवसर दिएकोमा।